GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: CREATOR ECONOMY BƯỚC SANG GIAI ĐOẠN 2 – TỪ XÂY KÊNH ĐẾN XÂY DOANH NGHIỆP.

Theo báo cáo State of Creator Compensation của CreatorIQ công bố đầu năm 2026, nhóm 1% Creator dẫn đầu hiện nhận 21% tổng khối lượng thanh toán từ nhãn hàng, tăng từ 15% năm 2023, còn nhóm 10% dẫn đầu nhận tới 62%, tăng từ 53% cùng kỳ. Trong khi đó, thu nhập trung vị của Creator lại giảm từ 3.500 xuống còn 3.000 USD mỗi chiến dịch. Goldman Sachs cũng từng chỉ ra một con số đáng suy ngẫm không kém trên YouTube: chỉ 3% nhà sáng tạo hàng đầu đã chiếm tới 90% tổng thu nhập ròng từ quảng cáo của toàn nền tảng.

Tôi có dịp làm việc với nhiều Creator, KOL, KOC, chuyên gia và doanh nghiệp trong các dự án truyền thông của TRIHD. Câu hỏi tôi thường đặt ra là nếu ngày mai nền tảng bạn đang sử dụng thay đổi thuật toán, hoặc kênh của bạn biến mất, điều gì sẽ còn lại?

Phần lớn creator đã quen với việc xem kênh là tài sản. Nhưng thực tế, kênh không phải là tài sản, đó là không gian được xây dựng trên nền đất người khác, nơi luật chơi luôn có thể thay đổi, lượt theo dõi, lượng tiếp cận có thể sụt giảm mạnh chỉ sau một lần cập nhật thuật toán hay doanh thu quảng cáo có thể biến động theo chính sách nền tảng hoặc ngân sách nhãn hàng. Những con số về mức độ tập trung thu nhập tôi vừa nêu ở trên chính là minh chứng cho rủi ro này ở quy mô toàn ngành, không phải là câu chuyện cá biệt của một vài Creator kém may mắn.

Tại Việt Nam, bức tranh cũng đang chuyển động theo hướng tương tự. Theo số liệu từ Câu lạc bộ KOL và KOC Việt Nam, thị trường hiện có khoảng 300.000 KOC đang hoạt động, tăng mạnh so với hơn 150.000 người được YouNet Media ghi nhận chỉ vài năm trước. Sự tăng trưởng nhanh về số lượng khiến cạnh tranh trở nên khốc liệt hơn, trong khi Luật Quảng cáo sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026 bắt đầu siết chặt trách nhiệm minh bạch của người làm nội dung thương mại.

Tại diễn đàn Creator Economy 2026 do VECOM và KLIC tổ chức giữa năm nay, các đại diện ngành đã cùng nhìn nhận rằng thị trường sáng tạo nội dung Việt Nam cần bước ra khỏi giai đoạn phát triển tự phát để vận hành chuyên nghiệp và minh bạch hơn. Đây không phải một xu hướng ngẫu nhiên, mà là dấu hiệu cho thấy ngành đang bước vào giai đoạn trưởng thành, nơi những ai chỉ dựa vào kênh và lượt xem sẽ khó trụ lại lâu dài.

Điều này không có nghĩa là các nền tảng không còn quan trọng. Ngược lại, chúng vẫn là cánh cửa để tiếp cận cộng đồng. Nhưng chúng không nên là nền móng duy nhất của một sự nghiệp.

Có một lý do khiến tôi tin đây là thời điểm thích hợp để nói về One Person Company, đó là AI.

Mười năm trước, để vận hành một thương hiệu cá nhân chuyên nghiệp, bạn gần như cần cả một ê-kíp với người viết nội dung, quay dựng, thiết kế, chăm sóc khách hàng, quản trị dữ liệu, kế toán, vận hành. Ngày nay, phần lớn những công việc đó có thể được AI và các nền tảng số hỗ trợ, với chi phí thấp hơn nhiều lần.

Cuối năm 2023, CEO OpenAI Sam Altman từng dự đoán AI sẽ tạo điều kiện để xuất hiện những doanh nghiệp tỷ đô chỉ với một người sáng lập. Dù dự đoán này còn gây tranh luận, nó phản ánh một xu hướng rất rõ: AI đang làm thay đổi quy mô tối thiểu để vận hành một doanh nghiệp.

Đó là nền tảng của một xu hướng mà tôi gọi là The OPC Era, kỷ nguyên One Person Company.

Nhiều người hiểu nhầm rằng One Person Company là một người tự ôm mọi việc. Theo tôi, đó không phải bản chất của mô hình này. One Person Company là một doanh nghiệp được xây dựng xoay quanh năng lực cốt lõi của một cá nhân. Người đó có thể là một Creator, một chuyên gia, một bác sĩ, luật sư, kiến trúc sư, nhà giáo, nghệ sĩ hay chủ doanh nghiệp nhỏ. Họ không nhất thiết làm tất cả mọi việc. Họ dùng AI để tăng năng suất, cộng tác với đối tác khi cần, và thuê ngoài những phần không phải năng lực cốt lõi. Nhưng họ là người sở hữu thương hiệu, tri thức, dữ liệu khách hàng và định hướng phát triển của doanh nghiệp. Nói cách khác, họ không còn chỉ làm nghề. Họ đang vận hành một doanh nghiệp.

Thay vì chỉ tập trung xây dựng một kênh, tôi cho rằng mỗi Creator trong giai đoạn mới cần tích lũy bốn loại tài sản.

Thứ nhất là tài sản cộng đồng. Không chỉ là số lượng người theo dõi trên mạng xã hội, mà là cộng đồng bạn thực sự có thể kết nối trực tiếp, không phụ thuộc vào thuật toán phân phối của bên thứ ba: danh sách email, nhóm thành viên, khách hàng và những mối quan hệ được xây dựng bằng sự tin cậy.

Thứ hai là tài sản tri thức. Những kinh nghiệm, phương pháp, quy trình hay góc nhìn được đóng gói thành sách, khóa học, framework, bản quyền hoặc sản phẩm số. Đây là tài sản tạo ra giá trị lâu dài, thay vì chỉ tồn tại trong một bài đăng rồi biến mất theo dòng chảy nội dung.

Thứ ba là tài sản thương hiệu. Uy tín, sự tin cậy và danh tiếng cần nhiều năm để xây dựng nhưng có thể đồng hành cùng bạn lâu hơn bất kỳ nền tảng nào. Trong bối cảnh nội dung do AI tạo ra ngày càng nhiều và ngày càng khó phân biệt, niềm tin sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh khó sao chép nhất, chứ không phải khối lượng nội dung.

Thứ tư là tài sản doanh nghiệp. Hệ thống vận hành, dữ liệu khách hàng, quy trình, dòng tiền, sản phẩm và các mối quan hệ đối tác. Đây mới là nền móng giúp một Creator phát triển bền vững, ngay cả khi không còn phụ thuộc hoàn toàn vào lượt xem hay thuật toán.

Tôi cần bạn nhớ, “Creator tạo ra nội dung. One Person Company tạo ra tài sản.”

Nếu quan sát thị trường hiện nay, chúng ta thấy không thiếu các chương trình đào tạo. Từ xây dựng thương hiệu cá nhân, xây kênh TikTok, AI, livestream bán hàng, khởi nghiệp… Nhưng điều tôi vẫn chưa thấy nhiều là một chương trình giúp một cá nhân kết nối tất cả những mảnh ghép đó thành một mô hình doanh nghiệp hoàn chỉnh.

Nhiều người biết tạo nội dung nhưng chưa biết đóng gói thành sản phẩm. Biết xây dựng thương hiệu nhưng chưa biết thiết kế dòng doanh thu. Biết ứng dụng AI nhưng chưa biết biến AI thành năng lực vận hành. Biết bán hàng nhưng chưa biết xây dựng một hệ thống có thể phát triển lâu dài.

Cho nên tôi tin rằng, điều thị trường cần chính là một Operating System cho One Person Company, một hệ thống tư duy, công cụ và năng lực giúp một cá nhân có thể từng bước xây dựng doanh nghiệp của chính mình.

Theo tôi, hành trình đó không bắt đầu bằng việc mở công ty. Nó bắt đầu bằng việc trả lời năm câu hỏi rất căn bản. Tôi tạo ra giá trị gì? Ai sẵn sàng trả tiền cho giá trị đó? Làm thế nào để biến chuyên môn thành sản phẩm? Làm thế nào để vận hành bằng công nghệ và AI? Làm thế nào để tăng trưởng mà không phải đánh đổi toàn bộ thời gian của mình? Đó là những câu hỏi mà bất kỳ ai muốn xây dựng một doanh nghiệp một người đều phải đối diện, dù họ đang là Creator, chuyên gia hay chủ một doanh nghiệp nhỏ.

Tôi cho rằng chúng ta đang chứng kiến sự chuyển dịch từ Creator Economy sang Creator Entrepreneurship. Creator không còn chỉ là người tạo nội dung. Họ đang trở thành người sáng lập doanh nghiệp của chính mình. Điều thị trường cần không phải là nhiều video hơn, mà là nhiều Creator có khả năng tạo ra giá trị thực, sản phẩm thực và doanh nghiệp thực, những người có thể đứng vững trong nhóm thiểu số đang thực sự hưởng lợi từ sự tăng trưởng của ngành, thay vì rơi vào phần đông đang cạnh tranh trên cùng một miếng bánh ngày càng bị chia nhỏ.

Điều này cũng thay đổi cách các thương hiệu nên nhìn về Creator. Thay vì chỉ coi họ là một kênh truyền thông thuê theo chiến dịch, doanh nghiệp nên xem họ là những đối tác có thương hiệu riêng, cộng đồng riêng và năng lực đồng sáng tạo giá trị trong dài hạn. Những mối quan hệ bền vững nhất mà tôi từng chứng kiến, và cả những mối quan hệ TRIHD đã xây dựng, luôn đến từ sự đồng hành giữa hai thương hiệu, chứ không chỉ giữa một nhãn hàng và một bài đăng.

Có lẽ, chúng ta không còn chỉ nói về Creator Economy nữa. Nếu để ý, phần lớn những gì tôi vừa phân tích không chỉ đúng với người làm nội dung. Nó đúng với cả bác sĩ, luật sư, giảng viên, kiến trúc sư hay chủ một doanh nghiệp nhỏ, bất kỳ ai đang tạo ra giá trị từ chính tri thức và uy tín cá nhân của mình. Điều đang hình thành, theo tôi, là một nền kinh tế mới, nơi giá trị không còn gắn với quy mô tổ chức mà gắn với năng lực và sự tin cậy của từng cá nhân. Tôi gọi đó là Personal Economy.

Và nếu Personal Economy là nền kinh tế đang hình thành, thì One Person Company chính là mô hình tổ chức phù hợp nhất để mỗi cá nhân tham gia vào nền kinh tế đó, cách một cá nhân tổ chức tri thức, thương hiệu, công nghệ và dòng tiền của mình thành một thực thể có thể vận hành và phát triển lâu dài.

Mười năm trước, cơ hội lớn nhất mà Internet mang lại là giúp mọi người đều có thể trở thành Creator. Mười năm tới, tôi tin cơ hội lớn nhất mà AI và công nghệ số mang lại sẽ là giúp mỗi người có thể trở thành một doanh nghiệp, không phải doanh nghiệp hàng nghìn nhân sự, mà là một doanh nghiệp đủ tinh gọn để thích ứng, đủ linh hoạt để đổi mới và đủ khác biệt để tạo ra giá trị từ chính tri thức, kinh nghiệm và thương hiệu cá nhân của mình. Có lẽ đó mới là ý nghĩa thực sự của One Person Company, và cũng là lý do tôi tin rằng Creator Economy đã bước sang giai đoạn thứ hai, một giai đoạn không còn chỉ thuộc về ngành sáng tạo nội dung, mà thuộc về cách mỗi cá nhân tạo ra giá trị, sở hữu giá trị và phát triển bền vững trong nền kinh tế số.

Nếu One Person Company thực sự là một xu hướng của thập kỷ tới, thì điều thị trường cần sẽ là một hệ sinh thái có thể đồng hành cùng mỗi cá nhân trên hành trình chuyển hóa tri thức thành giá trị, giá trị thành sản phẩm và sản phẩm thành một doanh nghiệp có khả năng phát triển bền vững.

Đó cũng là hướng đi mà TRIHD lựa chọn trong giai đoạn tới. Từ định hướng đó, TRIHD đang phát triển TRI OPC – một sáng kiến phát triển hệ sinh thái nhằm đồng hành cùng chuyên gia, Creator và doanh nhân trên hành trình xây dựng One Person Company trong kỷ nguyên AI.

Có lẽ, trong 10 năm tới, câu hỏi quan trọng nhất sẽ không còn là “Bạn có bao nhiêu người theo dõi?”, mà là “Bạn đang sở hữu những tài sản nào?” Creator Economy đã bước sang giai đoạn thứ hai. Tôi tin rằng đã đến lúc không chỉ đầu tư vào những Creator giỏi hơn, mà vào những One Person Company mạnh hơn. Đó cũng là hành trình mà TRIHD lựa chọn đồng hành trong những năm tới.

Phó Viện trưởng Viện Phát triển KHCN & GD
Chủ tịch TRIHD 

#TRIHD #GócNhìnChuyênGia #HoàngThịThanhHằng #CreatorEconomy #OnePersonCompany #PersonalEconomy

#TRIOPC #TheOPCEra #Entrepreneurship #PersonalBranding