GÓC NHÌN CHUYÊN GIA | TỪ CULTURE ĐẾN IP: VÌ SAO TÀI NGUYÊN VĂN HÓA CẦN MỘT CON ĐƯỜNG RA THỊ TRƯỜNG?

Tin tức
22/10/2026
Việt Nam không thiếu tài nguyên văn hóa. Di sản, làng nghề, lễ hội, ẩm thực, trang phục, âm nhạc, tri thức dân gian và những câu chuyện lịch sử vẫn hiện diện mỗi ngày trong đời sống cộng đồng. Nhưng số sản phẩm sáng tạo có sức sống trên thị trường vẫn chưa tương xứng với kho chất liệu ấy. Sau phiên hội thảo Culture Tech 2026, do TRIHD chủ trì và phối hợp với Hội Tin học TP.HCM (HCA) tổ chức, câu trả lời dường như đã rõ ràng hơn. Phần lớn tài nguyên văn hóa chưa có một lộ trình phát triển đủ rõ, từ nhận diện giá trị, kể chuyện, sáng tạo nội dung đến hình thành tài sản trí tuệ và tiếp cận thị trường.

📍 Có giá trị chưa có nghĩa là có sản phẩm

Một làng nghề có thể giữ kỹ thuật truyền thống độc đáo. Một địa phương có thể có những câu chuyện lịch sử đáng tự hào. Một món đồ thủ công có thể chứa tri thức và thẩm mỹ tích lũy qua nhiều thế hệ. Nhưng giá trị tự thân chưa đủ để sản phẩm đến được với thế hệ khách hàng mới.
Người mua có thể không biết câu chuyện phía sau món đồ. Du khách ghé một điểm đến nhưng chưa gặp trải nghiệm đủ hấp dẫn để ở lại lâu hơn. Một câu chuyện lịch sử giàu ý nghĩa vẫn có thể chưa được chuyển thành nội dung phù hợp với cách người trẻ tiếp nhận. Tôi cho rằng khoảng trống nằm giữa giá trị vốn có và giá trị được nhận diện, được trải nghiệm, và được khai thác một cách có trách nhiệm.
Cho nên, nếu dừng ở việc trưng bày, giới thiệu hay tổ chức sự kiện, chúng ta mới giải quyết được một phần bài toán. Sau sự kiện, điều gì còn lại? Câu chuyện có được kể tiếp không? Sản phẩm có thêm người mua không? Người sáng tạo có cơ hội đi tiếp không? Cộng đồng sở hữu di sản có được hưởng lợi không? Những câu hỏi này quyết định khả năng phát triển bền vững, và cũng là điểm xuất phát của tư duy Culture Tech, kết nối văn hóa với công nghệ, sáng tạo, tài sản trí tuệ và thị trường.

📍 Từ Culture đến IP: cần nhiều hơn một sản phẩm truyền thông

IP (Intellectual Property) được hiểu là tài sản trí tuệ. Trong lĩnh vực sáng tạo, tư duy IP thường đòi hỏi đi xa hơn một nội dung đơn lẻ, tức là cần phát triển một ý tưởng, nhân vật, câu chuyện, thiết kế, định dạng hay hệ thống sáng tạo có thể được bảo hộ quyền phù hợp, sau đó tiếp tục mở rộng và khai thác qua nhiều hình thức.
Một ví dụ dễ hiểu là chiếc nón lá. Nếu chỉ được trưng bày, nó dừng ở chỗ để người xem ngắm và chụp ảnh. Nhưng khi đặt câu hỏi ai làm ra chiếc nón, kỹ thuật nào tạo nên hình dáng ấy, nó gắn với vùng đất và ký ức nào, thì chúng ta đã có nhiều lớp chất liệu để kể chuyện. Từ đó, một nhóm sáng tạo có thể làm bộ ảnh, phim ngắn, câu chuyện về người nghệ nhân, trải nghiệm tương tác hay chiến dịch giới thiệu sản phẩm. Mỗi hình thức hướng đến một nhóm công chúng riêng, và nếu được nghiên cứu bài bản, tất cả có thể hợp thành một hệ sinh thái nội dung quanh cùng một chủ đề. Lúc ấy chiếc nón lá là điểm khởi đầu của nhiều trải nghiệm và sản phẩm mới, vượt khỏi vai trò một vật thể văn hóa.
Tuy vậy, không phải chất liệu văn hóa nào cũng nên trở thành IP thương mại. Có những giá trị cần ưu tiên bảo tồn, những tri thức thuộc về cộng đồng, những yếu tố thiêng liêng hoặc bị giới hạn sử dụng. Phát triển IP không đồng nghĩa với tư hữu hóa văn hóa. Điều cần làm trước tiên là xác định đúng chủ thể, quyền sử dụng, lợi ích của cộng đồng và hình thức khai thác phù hợp.

📍 Công nghệ là một mắt xích, chưa phải cả chuỗi

Nói đến công nghệ trong văn hóa, nhiều người nghĩ ngay đến số hóa tư liệu, thực tế ảo, triển lãm tương tác hay AI tạo hình ảnh, video. Những công cụ ấy hữu ích, nhưng một dự án có công nghệ hiện đại vẫn có thể không tạo được giá trị lâu dài nếu thiếu câu chuyện đủ sức hấp dẫn, không xác định được công chúng mục tiêu, hoặc không có phương án phát triển sau khi hoàn thành. Ngược lại, một dự án xuất phát từ chất liệu giản dị nhưng hiểu rõ cộng đồng, có ý tưởng tốt và tìm được đối tác phù hợp vẫn có thể mở ra giá trị đáng kể.
Vì vậy, tôi nhìn Culture Tech như một chuỗi liên kết: tài nguyên văn hóa, câu chuyện, sáng tạo nội dung, IP, sản phẩm và trải nghiệm, thị trường. Công nghệ có thể tham gia ở nhiều khâu: hỗ trợ nghiên cứu và lưu trữ, mở rộng cách kể chuyện, giúp sản xuất nội dung hiệu quả hơn, tạo trải nghiệm tương tác, đưa sản phẩm đến công chúng. Nhưng việc xác định giá trị, xây dựng chiến lược và tổ chức cả chuỗi vẫn là việc của con người. Do đó, tư duy “ứng dụng công nghệ cho văn hóa” cần được mở rộng thành: dùng công nghệ và sáng tạo để mở những con đường phát triển mới cho giá trị văn hóa.

📍 Ai nối các mắt xích?

Một câu chuyện văn hóa hiếm khi tự đi từ cộng đồng ra thị trường. Quá trình ấy cần nhiều bên cùng tham gia. Cộng đồng và nghệ nhân là chủ thể của nhiều giá trị văn hóa. Nhà nghiên cứu và nhà sáng tạo chuyển chất liệu thành hình thức kể chuyện phù hợp. Đơn vị phát triển nội dung và IP tổ chức quá trình sáng tạo, sản xuất, khai thác. Doanh nghiệp mở ra thị trường và mô hình doanh thu. Hiệp hội, cơ quan quản lý và các nền tảng phân phối tạo điều kiện về kết nối, nguồn lực, chính sách và kênh tiếp cận công chúng.
Nếu các bên chỉ gặp nhau trong một sự kiện, sự kết nối khó vượt quá mức giao lưu. Khi có cơ chế phối hợp và lộ trình rõ ràng, sự kiện trở thành điểm khởi đầu cho những dự án tiếp theo. Điều này cũng đúng với các không gian sáng tạo: giá trị của một không gian nằm ở khả năng kết nối con người, chất liệu văn hóa, ý tưởng, IP, doanh nghiệp và thị trường, hơn là số hoạt động được tổ chức.
Với TRIHD, Culture Tech cần đi tiếp sau diễn đàn thảo luận. Chúng tôi muốn đưa những câu hỏi này vào thực hành: Làm sao để người trẻ nhìn thấy chất liệu sáng tạo trong văn hóa quanh mình? Làm sao kể lại một sản phẩm truyền thống bằng ngôn ngữ đương đại mà vẫn giữ được bản sắc? Làm sao để những câu chuyện được tạo ra còn sống tiếp sau một chiến dịch truyền thông?
Văn hóa Việt Nam đã có đủ giá trị. Điều còn thiếu là những cơ chế giúp giá trị ấy được nhận diện, kể lại, phát triển và đến với công chúng một cách có trách nhiệm. Hành trình từ Culture đến IP có một thước đo: những người tạo ra, gìn giữ và kể lại các giá trị văn hóa cũng là những người được tham gia và hưởng lợi từ tương lai của chúng.
ThS. Hoàng Thị Thanh Hằng
Phó Viện trưởng Viện Phát triển KHCN & GD

Chủ tịch TRIHD

_________________________________

Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chi tiết:

TRIHD – ĐỒNG HÀNH CÙNG THÀNH CÔNG CỦA BẠN!

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *