Không phải mọi trend đều lớn lên thành một chuẩn mực xã hội. Nhưng cơ chế khiến một thái độ cá nhân có khả năng tiến đến vị trí đó chính là điều Creator Culture đang cho chúng ta nhìn thấy rõ hơn bao giờ hết.
Cuối tháng 4 năm 2025, Cục Thống kê công bố một con số đáng chú ý: tuổi kết hôn lần đầu trung bình của nam giới Việt Nam đã tiến gần mốc 30, của nữ giới là 27, tăng thêm khoảng 1,1 tuổi chỉ trong ba năm từ 2021 đến 2023. Tỷ lệ các cặp đôi đăng ký kết hôn lần đầu cũng giảm từ 90,5% năm 2017 xuống còn 84,2% năm 2023. Tổng tỷ suất sinh cả nước hiện dao động quanh 1,8 con trên một phụ nữ, thấp hơn hẳn mức sinh thay thế 2,1.

Từ “tôi nghĩ” đến “chúng tôi nghĩ”- năm biểu hiện của cùng một cơ chế.
Việc kết hôn muộn hay ngại sinh con chỉ là ví dụ dễ nhận thấy nhất. Điều tôi muốn chỉ ra là cơ chế “từ thái độ cá nhân đến chuẩn mực cộng đồng” này không phải một hiện tượng đơn lẻ, mà đang lặp lại ở nhiều lĩnh vực khác của đời sống, với cùng cách thức.
Với công việc, đó là “quiet quitting”, được TikTok và các nền tảng mạng xã hội phổ biến mạnh từ năm 2022 với thông điệp “tôi không muốn công việc chiếm toàn bộ cuộc đời mình”. Gallup ghi nhận năm 2023 chỉ khoảng 23% người lao động toàn cầu thực sự gắn kết với công việc, trong khi phần lớn còn lại rơi vào trạng thái thờ ơ hoặc chủ động rời bỏ tinh thần cống hiến, một con số cho thấy đây không chỉ là tâm lý của một nhóm nhỏ mà là một vấn đề mang tính cấu trúc.
Đây không phải năm trend rời rạc. Đây là năm biểu hiện khác nhau của cùng một cơ chế: một cảm giác cá nhân, khi được kể lại đủ chân thực và đủ nhiều lần, có khả năng trở thành câu chuyện chung của cả một cộng đồng, rồi từ đó len vào cách xã hội nhìn nhận một vấn đề.
Creator không phát minh xu hướng, họ gọi tên nó.
Một điều tôi cho rằng cần được nhìn nhận rõ ràng hơn, hiếm khi một creator tạo ra một nhu cầu xã hội từ con số không. Điều họ thường làm là phát hiện, gọi tên và khuếch đại một cảm xúc vốn đã âm ỉ tồn tại trong cộng đồng. Một người nói ra điều mà rất nhiều người khác đang thầm nghĩ nhưng chưa tìm được ngôn từ để diễn đạt. Đó là lúc một trải nghiệm riêng tư trở thành điểm chạm chung, và cũng là lúc creator nắm trong tay một dạng quyền lực văn hóa mới, quyền lực đặt tên cho cảm xúc tập thể.
Đây cũng là ranh giới giữa một content creator và một cultural creator. Người mạnh nhất trong nghề này không phải lúc nào cũng là người nghĩ ra một điều chưa từng tồn tại. Họ là người tìm được ngôn ngữ đủ đúng để hàng triệu người nhận ra, đó chính là điều tôi đang nghĩ.
Sức nặng của thứ quyền lực này không hề nhỏ. Theo ước tính của Grand View Research, ngành công nghiệp creator toàn cầu đạt quy mô khoảng 310 tỷ USD trong năm 2026 và đang tăng trưởng hơn 20% mỗi năm, với hơn 200 triệu người trên thế giới hiện tham gia vào vai trò creator ở nhiều mức độ khác nhau. Một cộng đồng đông đảo và có tổ chức như vậy không còn là nơi phát ngôn tự phát, mà đang vận hành gần như một hệ thống truyền thông song song với truyền thông truyền thống.
Nhưng “ai cũng nghĩ vậy” không đồng nghĩa với sự thật
Khi một quan điểm xuất hiện dày đặc trên newsfeed, người xem rất dễ có cảm giác đó là suy nghĩ của số đông. Khái niệm “filter bubble” do nhà nghiên cứu Eli Pariser đưa ra năm 2011 mô tả đúng cảm giác này, thuật toán có xu hướng cho chúng ta xem nhiều hơn những gì ta từng quan tâm, từng tương tác, từng đồng tình. Nhưng đáng chú ý, các tổng thuật học thuật gần đây, trong đó có nghiên cứu của Viện Báo chí Reuters (Đại học Oxford), lại cho thấy bức tranh phức tạp hơn nhiều so với hình dung phổ biến: người dùng không hề bị nhốt hoàn toàn trong một không gian thông tin khép kín như giả thuyết ban đầu.
Từ Creator Economy đến Creator Culture
Đây là lúc tôi nghĩ cần tách bạch hai khái niệm. Creator Economy nói về việc creator tạo ra giá trị kinh tế từ nội dung, cộng đồng và sức ảnh hưởng của mình. Creator Culture đi xa hơn, nó đặt ra câu hỏi về việc khi creator không chỉ ảnh hưởng đến những gì chúng ta mua, mà còn ảnh hưởng đến những gì chúng ta tin và cách chúng ta chọn sống, thì sức ảnh hưởng ấy sẽ định hình văn hóa xã hội ra sao.
Một trải nghiệm cá nhân có thể trở thành một câu chuyện được lan truyền. Một câu chuyện được lan truyền đủ rộng có thể kết tinh thành một cộng đồng. Một cộng đồng đủ bền vững có thể kết tinh thành một bản sắc. Và một bản sắc được số đông thừa nhận, theo thời gian, có thể trở thành một chuẩn mực mới của xã hội. Với tôi, Creator Culture là khi creator không chỉ tạo ra nội dung để thu hút sự chú ý, mà bắt đầu tạo ra những câu chuyện, niềm tin và bản sắc có khả năng định hình cách một cộng đồng nhìn và lựa chọn cuộc sống của chính mình.
Với những tổ chức, thương hiệu và người làm truyền thông, hiểu được cơ chế vận hành của Creator Culture là điều kiện để đọc đúng insight của công chúng, thay vì chạy theo những con số ảo do chính thuật toán tạo ra.
Chủ tịch TRIHD
📞 Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chi tiết:
🔹 Hotline: 0979 892 873 (Zalo)
🔹 Email: info@trihd.vn
🔹 Website: www.trihd.vn
🔹 Fanpage: www.facebook.com/TRIHD.CreativeMediaEcosystem
🔹 Địa chỉ: Tầng 3, Toà nhà VOV – Số 7 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Sài Gòn, TP.HCM
TRIHD – ĐỒNG HÀNH CÙNG THÀNH CÔNG CỦA BẠN!
