GIỚI TRẺ ĐI CHÙA ONLINE: SỐ HOÁ ĐỜI SỐNG TÂM LINH VÀ BÀI TOÁN GIỮ LẠI GIÁ TRỊ THẬT.

góc nhìn chuyên gia
Tin tức
05/11/2026

Góc nhìn chuyên gia.

Cuối tháng 10/2026, một ngôi chùa ảo có tên Sansa do Park Jin-won, 26 tuổi, phát triển tại Hàn Quốc bất ngờ trở thành hiện tượng. Theo chia sẻ của chính Park với hãng thông tấn Yonhap ngày 31/10, website đã đón khoảng 600.000 lượt truy cập trong ba ngày gần nhất. Trào lưu nhanh chóng lan sang Việt Nam, với nhiều trang web và ứng dụng cho phép người dùng lạy Phật, niệm Phật, gõ mõ bằng một cú chạm, kèm điểm công đức tích lũy, cùng hàng loạt phiên livestream trên TikTok.

Hiện tượng này không hoàn toàn mới. Năm 2022, giới trẻ Trung Quốc từng say mê các ứng dụng gõ mõ trực tuyến để tích công đức. Mỗi lần như vậy, công nghệ lại tiến thêm một bước và để lại sau đó một câu hỏi y nguyên, khi một niềm tin được thiết kế thành sản phẩm có lượt truy cập, điểm thưởng và cả cơ chế thanh toán, chúng ta đang số hóa một giá trị văn hóa hay đang biến nó thành trải nghiệm để tiêu dùng?

Tôi không đứng về phía phủ nhận chùa online. Bài viết này chỉ nhìn hiện tượng này ở ba điều, người trẻ đang tìm gì ở đó, đâu là ranh giới của công nghệ, và ai có trách nhiệm giữ ranh giới ấy.

1.Đằng sau trào lưu chùa online: Nhu cầu tinh thần hay sức hút trải nghiệm số?

Đại đức Thích Khải Thành, trụ trì chùa Pháp Bảo (Đồng Nai), nhận xét rằng, người trẻ hôm nay chịu áp lực từ học tập, công việc, quan hệ, kỳ vọng gia đình và sự so sánh trên mạng xã hội, nên hình ảnh mái chùa, tiếng chuông, lời kinh cho họ cảm giác được tạm rời xô bồ. Với người ở xa, người cao tuổi hay người khuyết tật… một không gian trực tuyến còn có thể là phương tiện hỗ trợ hữu ích. Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Thông tin Truyền thông Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cũng ghi nhận việc nghe pháp, thực tập thiền trực tuyến vẫn đem lại lợi ích tinh thần. Tức là đằng sau cơn sốt ấy là một nhu cầu có thật.

Tuy nhiên nếu dạo qua các “chùa online” thì cũng có thể thấy động cơ của người tham gia rất khác nhau. Có người tò mò, có người muốn thư giãn, có người tìm một điểm tựa, và chỉ một phần trong số đó thực sự muốn tu học. Vì thế con số khoảng 600.000 lượt truy cập, vốn do chính người tạo ra Sansa công bố, chỉ cho biết sức lan truyền, chưa cho biết người trẻ đã hiểu thêm điều gì. Vì lượt xem chỉ đo sự chú ý. Trong khi giá trị văn hóa và giáo dục phải được đo bằng những thay đổi trong nhận thức, thái độ và hành vi sau trải nghiệm, một điều mà chính Đại đức Thích Khải Thành cũng nhắc khi coi lượt xem chỉ là thông số tham khảo.

Tất nhiên tôi không không cho sự tò mò ban đầu là vô ích. Một sản phẩm bắt đầu bằng giải trí vẫn có thể dẫn người dùng đến tri thức sâu hơn, miễn là nó được thiết kế để làm việc đó.

2.Từ số hóa tri thức đến mô phỏng nghi lễ: Ba tầng trải nghiệm, ba mức độ thận trọng.

Để đánh giá các mô hình chùa online cho đúng, tôi tách ba hoạt động thường bị gộp làm một.

Hoạt động thứ nhất là số hóa tri thức tôn giáo với kinh sách, bài giảng có chú giải, tư liệu lịch sử, kiến thức về giáo lý và kiến trúc. Đây là hướng có giá trị rõ nhất, rủi ro chủ yếu nằm ở khâu thẩm định nội dung. Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng đang đi theo hướng này. Theo thông tin tại họp báo ngày 02/11, nhân dịp Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X (05-07/11/2026), Giáo hội sẽ ra mắt phiên bản mới của mạng xã hội Phật giáo Butta với các tiện ích như Thiền đường số, Không gian lễ Phật và Thư viện Phật pháp.

Hoạt động thứ hai là số hóa trải nghiệm di sản. Công nghệ 3D, VR, AR cho phép một bạn trẻ ở miền Nam bước vào một ngôi chùa cổ ở miền Bắc, tìm hiểu kiến trúc, lịch sử và câu chuyện văn hóa của công trình mà chưa cần đến tận nơi. Hoạt động này nếu được đầu tư đúng hướng sẽ là giáo dục di sản trực quan, và là cách nối thế hệ trẻ với văn hóa truyền thống.

Hoạt động thứ ba, mô phỏng hành vi và nghi thức, là chỗ cần thận trọng nhất, vì sản phẩm khi ấy đã đi từ chỗ giải thích sang chỗ thay người dùng thực hiện. Đại đức Thích Khải Thành nói gọn rằng công nghệ có thể mô phỏng một cái quỳ lạy nhưng không thay được sự khiêm cung, và công đức trong Phật giáo gắn với tu dưỡng cùng hành thiện, cũng không gắn với số lần bấm vào biểu tượng. Thượng tọa Thích Trí Chơn, Trưởng ban Văn hóa – Nghi lễ Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM, cũng cho rằng lễ Phật, nghe pháp qua màn hình vẫn có giá trị khi người tham gia kết hợp với tu dưỡng và sống hướng thiện.

Tôi không cho rằng mọi hình thức trò chơi hóa đều xấu. Trong giáo dục, cơ chế trò chơi có thể tăng hứng thú và khả năng ghi nhớ. Nhưng với niềm tin, nó cần những giới hạn cụ thể như không biến công đức hay phước báu thành phần thưởng có thể tích điểm, mua bán, đổi bằng tiền; không để nghi lễ trở thành cuộc đua tương tác; và không để người dùng hiểu lầm rằng hoàn thành nhiệm vụ trong trò chơi là đã thực hành tu học. Đó cũng là ba lưu ý mà Đại đức Thích Khải Thành đưa ra cho các sản phẩm mô phỏng chùa chiền.

Điều tôi đang quan sát và khá e ngại là sự trượt dần từ hoạt động thứ hai sang hoạt động thứ ba. Một mô hình 3D ngôi chùa có thể bắt đầu như một tư liệu di sản. Rồi thêm một nút thắp hương, một bộ đếm, điểm thưởng… sản phẩm đã sang một tầng khác mà không ai tuyên bố. Theo tôi, đó là rủi ro đáng ngại hơn một ứng dụng giải trí công khai, vì người dùng khó nhận ra ranh giới đã bị bước qua.

3.Khi niềm tin trở thành công cụ kiếm tiền: Ranh giới giữa dịch vụ và trục lợi tâm linh

Phòng An ninh mạng Công an tỉnh Đồng Tháp đã mô tả một kịch bản đang diễn ra trên TikTok. Các phiên livestream dựng cảnh và âm nhạc Phật giáo bằng hình ảnh động do AI tạo ra, khuyến khích người xem mua quà ảo để nhân vật ảo thắp hương, quỳ lạy, gõ mõ. Tên người tặng được xướng lên kèm những lời hứa về công đức, phước báu, bình an. Một số phiên còn lồng vào hoạt động xin xăm, giải hạn, cầu tài lộc, và quà ảo được người phát quy đổi thành tiền. Cơ quan này nhấn mạnh bản thân việc đi chùa online hay livestream về tâm linh không phải hành vi vi phạm pháp luật. Nhưng những biến tướng cụ thể như bói toán, mê tín dị đoan nhằm thu lợi có thể bị xử phạt hành chính, và nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm sẽ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với các trò chơi ăn thua bằng tiền hoặc hiện vật phụ thuộc may rủi hoặc có dấu hiệu đánh bạc. Một bài phân tích trên Cổng thông tin Phật giáo cũng nói rằng, ứng dụng công nghệ hỗ trợ sinh hoạt tôn giáo không bị cấm, nhưng thu tiền trái phép hay giả mạo cúng dường, cầu an để chiếm đoạt tài sản là hành vi bị nghiêm cấm.

Rủi ro còn nằm ở dữ liệu. Thiếu tá Phan Hoàng Sử, Công an phường Trấn Biên cảnh báo các website, ứng dụng chưa kiểm chứng có thể yêu cầu đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội, thu thập hình ảnh và thông tin cá nhân, thậm chí giả mạo để cài mã độc, đánh cắp tài khoản ngân hàng. Đây là cảnh báo về rủi ro tiềm ẩn, bài báo không kèm số vụ việc cụ thể.

Thượng tọa Thích Minh Nhẫn cũng khuyên người dân chọn các kênh chính thống thay vì chạy theo trào lưu. Đại đức Thích Khải Thành thì đặt vấn đề theo cách của người trong cuộc: cúng dường phải xuất phát từ tự nguyện và hiểu biết, không từ nỗi sợ hay mong muốn dùng tiền để đổi lấy phước báu. Khi tiền đi trước, lời hứa tâm linh đi sau, thì dịch vụ đã chuyển thành thương mại hóa niềm tin.

4.Trách nhiệm cần bắt đầu từ khâu thiết kế sản phẩm

Nhắc người dùng tỉnh táo là cần thiết, nhưng một bạn trẻ thì không dễ dàng tự phân biệt được đâu là tư liệu chuẩn, đâu là diễn giải cá nhân; đâu là trải nghiệm văn hóa, đâu là mô phỏng nghi thức; đâu là dịch vụ, và đâu là lời mời gọi trục lợi. Vì vậy theo tôi trách nhiệm phải được quy ngay từ khâu thiết kế, qua bốn nguyên tắc.

Thứ nhất là chuẩn mực nội dung. Những gì liên quan đến giáo lý, nghi thức, biểu tượng và lịch sử cần được tham vấn, thẩm định bởi người có chuyên môn và đại diện phù hợp của tổ chức tôn giáo, không chỉ dựa vào năng lực đồ họa hay yêu cầu tăng tương tác. Nền tảng cũng nên nói rõ đâu là tư liệu giáo dục, đâu là trải nghiệm mô phỏng, đâu là hoạt động tôn giáo chính thức. Với các kênh do Giáo hội quản lý, tiêu chuẩn là hoạt động phải đúng giới luật, đúng Hiến chương Giáo hội và đúng pháp luật.

Thứ hai là minh bạch. Người dùng cần biết ai vận hành, ai chịu trách nhiệm nội dung, đây có phải kênh chính thức của một tổ chức tôn giáo hay không, có thu phí hoặc kêu gọi đóng góp hay không, và tiền được thu, được dùng ra sao. Không khai thác tâm lý cầu an, cầu tài, nỗi sợ hay hoàn cảnh khó khăn để thúc đẩy giao dịch.

Thứ ba là an toàn dữ liệu và bảo vệ người dùng nhỏ tuổi. Lời nguyện, niềm tin và hoàn cảnh riêng là dữ liệu nhạy cảm cần được bảo vệ chặt. Nếu dùng AI để tạo hình ảnh, giọng nói hay nhân vật gắn với biểu tượng tôn giáo, phải có nguyên tắc chống giả mạo và tránh để người dùng tưởng đó là thông tin chính thức. Với thiếu niên, cần tránh những cơ chế thưởng được thiết kế để khiến người ta quay lại mỗi ngày.

Thứ tư là phối hợp quản lý. Tổ chức tôn giáo giữ vai trò chuẩn xác tri thức, doanh nghiệp công nghệ chịu trách nhiệm về thiết kế và bảo mật, cơ quan quản lý bảo đảm tuân thủ pháp luật, còn cộng đồng cần năng lực nhận diện thông tin sai lệch… đó là sự phối hợp cần thiết. Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho biết sẽ tăng cường hướng dẫn và xây dựng môi trường mạng lành mạnh, đồng thời cho biết các quy định pháp luật về hoạt động tôn giáo trên không gian mạng dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, kèm việc bổ sung Hiến chương Giáo hội cho đồng bộ. Quản lý theo hướng này không nhằm ngăn đổi mới sáng tạo. Mục tiêu là đưa chuyên gia tôn giáo, văn hóa, giáo dục ngồi cùng đội ngũ công nghệ ngay từ đầu.

Theo tôi, điểm mấu chốt của cả bốn nguyên tắc là thời điểm áp dụng. Với những sản phẩm chạm vào niềm tin, thẩm định nội dung phải được tính là một phần của tiến độ vì nếu chuyên gia chỉ được mời khi sản phẩm đã sẵn sàng ra mắt, góp ý của họ thường đến quá muộn để sửa, và áp lực ra mắt thường sẽ thắng.

5.Từ chùa online đến Culture Tech: Số hóa để di sản tạo ra giá trị thực

Nhìn rộng hơn, chùa online là một trường hợp của Culture Tech, tức ứng dụng công nghệ để bảo tồn, lan tỏa và phát triển giá trị văn hóa trong đời sống đương đại. Số hóa di sản chỉ trọn vẹn khi đi hết một chuỗi: từ tài nguyên và câu chuyện gốc, đến nội dung, sản phẩm sáng tạo, công chúng, thị trường và nguồn lực tái đầu tư cho bảo tồn.

Theo cách nhìn đó, một mô hình 3D ngôi chùa có thể trở thành học liệu cho nhà trường, nội dung giới thiệu lịch sử địa phương hay một phần của hành trình du lịch văn hóa. Một kho tư liệu Phật giáo được biên tập kỹ, theo tôi, là nguồn tri thức bền lâu cho cộng đồng. Một trải nghiệm trực tuyến tốt không dừng ở màn hình mà sẽ khơi gợi người trẻ tìm đến di tích, tham gia hoạt động văn hóa và gặp gỡ cộng đồng. Với các đơn vị làm sản phẩm, điều này kéo theo một thước đo mới, bên cạnh lượt tải, thời gian sử dụng và doanh thu, cần tính đến chất lượng nội dung, độ tin cậy và tác động giáo dục.

Công nghệ có thể đưa ngôi chùa đến gần người trẻ hơn, nhưng không thay được con đường tu tập. Nó có thể tái hiện một nghi thức, nhưng chưa chắc tái tạo được chiều sâu tinh thần của nghi thức ấy. Trong kỷ nguyên số, chúng ta có thể đưa di sản lên không gian ảo và mở thêm nhiều cách chạm tới tri thức. Nhưng điều cần nuôi dưỡng sau cùng vẫn là những giá trị thật trong nhận thức, nhân cách và hành vi của mỗi người.

Vì vậy, thước đo cuối cùng của một sản phẩm công nghệ chạm đến đời sống tinh thần không phải là giữ chân người dùng được bao lâu, mà là giúp họ hiểu sâu hơn, sống tích cực hơn và có trách nhiệm hơn như thế nào.

Chuyên gia Truyền thông – ThS. Hoàng Thị Thanh Hằng

Chủ tịch TRIHD – Phó Viện trưởng Viện Phát triển KHCN và GD

📞 Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chi tiết:

🔹 Hotline: 0979 892 873 (Zalo)

🔹 Email: info@trihd.vn

🔹 Website: www.trihd.vn

🔹 Fanpage: www.facebook.com/TRIHD.CreativeMediaEcosystem

🔹 Địa chỉ: Tầng 3, Toà nhà VOV – Số 7 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Sài Gòn, TP.HCM

TRIHD – ĐỒNG HÀNH CÙNG THÀNH CÔNG CỦA BẠN!

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *