“Khủng hoảng không bao giờ bùng nổ bất ngờ. Nó luôn có lịch sử.”
Vụ việc V.STAR thu hút sự chú ý của dư luận vì liên quan đến những nghệ sĩ vị thành niên. Nhưng dưới góc nhìn của tôi, đây không chỉ là câu chuyện của một nhóm nhạc hay một công ty quản lý, mà nó đặt ra một câu hỏi lớn hơn cho toàn ngành sáng tạo Việt Nam. Rằng, chúng ta đang xây dựng tài năng bằng hệ giá trị nào, và liệu những gì chúng ta đang làm có thực sự tạo ra được những IPs bền vững?
- Vấn đề không phải kỷ luật, mà là ranh giới.
Tôi không đồng tình với quan điểm cực đoan rằng mọi yêu cầu kỷ luật trong ngành giải trí đều là áp bức. Một ca sĩ chuyên nghiệp phải kiểm soát hình thể, kỹ năng biểu diễn và tác phong trước công chúng. Một vận động viên phải tập luyện với cường độ mà người ngoài nhìn vào có thể thấy là quá sức. Đó là đặc thù của nghề, không phải của riêng Việt Nam. Nhưng có một ranh giới mà bất kỳ người làm nghề có đạo đức nào cũng phải hiểu rõ, kỷ luật không đồng nghĩa với tổn thương, và huấn luyện không đồng nghĩa với bạo lực tinh thần.
Dư luận đặc biệt quan tâm đến những phản ánh liên quan đến việc kiểm soát cân nặng và phương pháp đào tạo nghệ sĩ trẻ trong vụ việc này. Nếu những nội dung đó được xác thực, thì đây không còn là câu chuyện về kỷ luật nghề nghiệp mà là câu hỏi rất lớn về ranh giới giữa đào tạo chuyên nghiệp và tổn thương có hệ thống. Đặc biệt khi đối tượng là những đứa trẻ đang trong giai đoạn phát triển tâm sinh lý quan trọng nhất của cuộc đời.
Ranh giới đó mong manh, nhưng không vì thế mà nó không tồn tại. Một ngành công nghiệp trưởng thành không được đo bằng mức độ khắt khe trong đào tạo, mà bằng khả năng bảo vệ con người ngay trong quá trình đó.
- Khi hợp đồng không còn là khung bảo vệ.
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất không phải là ai đúng, ai sai, mà là việc những đứa trẻ 14 – 17 tuổi phải tìm đến Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em thay vì có thể giải quyết được trong nội bộ. Khi mạng xã hội trở thành nơi cầu cứu duy nhất, khi phụ huynh không còn tin vào cơ chế đối thoại của đơn vị đào tạo… thì câu chuyện đó đã không còn là tranh chấp hợp đồng nữa rồi. Đó là dấu hiệu của niềm tin đã hoàn toàn đổ vỡ, từ chính nền tảng pháp lý, thứ lẽ ra phải bảo vệ cả hai phía ngay từ đầu.
Vụ việc V.STAR trở nên đặc biệt nghiêm trọng vì đối tượng là người chưa thành niên. Một bên là công ty nắm giữ nguồn lực, hiểu biết pháp lý và kinh nghiệm thương thảo. Một bên là các em 14 – 17 tuổi với giấc mơ nghệ thuật còn nguyên vẹn, và những bậc phụ huynh ít có điều kiện tiếp cận kiến thức về ngành công nghiệp giải trí. Trong trạng thái bất cân xứng đó, một hợp đồng ký kết rất dễ trở thành văn bản ràng buộc thay vì văn bản bảo vệ.
Luật Trẻ em 2016 và Bộ luật Lao động đều có những quy định rất cụ thể về việc sử dụng lao động dưới 18 tuổi. Những quy định đó tồn tại vì pháp luật hiểu rằng người chưa thành niên cần được bảo vệ khỏi chính những quyết định mà họ chưa đủ trưởng thành để lường hết hậu quả. Khi các đơn vị quản lý không thực sự nội tâm hóa điều đó, họ không chỉ đặt người trẻ vào vùng nguy hiểm mà còn đang đặt chính tổ chức mình trước một cuộc khủng hoảng không thể tránh khỏi.
Hợp đồng tốt không phải hợp đồng giữ được người trẻ lâu nhất. Mà là hợp đồng bảo vệ họ tốt nhất.
- Việt Nam chưa có văn hóa “IP SẠCH”.
Đây mới là điều tôi muốn nói. V.STAR chỉ là phần nổi. Phần chìm của tảng băng là một lỗ hổng cấu trúc mà ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam vẫn chưa nhìn nhận thẳng thắn.
Trong hơn một thập kỷ qua, ngành sáng tạo Việt Nam đã phát triển rất nhanh. Chúng ta có nhiều creator hơn, nhiều talent hơn, nhiều nền tảng hơn và nhiều cơ hội hơn bao giờ hết. Nhưng mọi ngành công nghiệp đều phải đi qua hai giai đoạn là tăng trưởng và chuẩn hóa. Nếu tăng trưởng trả lời câu hỏi “làm sao để có nhiều người tham gia hơn”, thì chuẩn hóa trả lời câu hỏi “chúng ta đang tạo ra giá trị bằng hệ tiêu chuẩn nào”. Tôi cho rằng vụ việc V.STAR đang nhắc chúng ta rằng, ngành sáng tạo Việt Nam đã đến lúc bước sang giai đoạn thứ hai. Vì Việt Nam không thiếu tài năng. Điều chúng ta thiếu là hệ sinh thái phát triển tài năng dựa trên chuẩn mực.
Nhiều mô hình đào tạo hiện nay vẫn vận hành theo tư duy cũ: quyền lực tập trung, hợp đồng là công cụ ràng buộc thay vì bảo vệ, người trẻ được dạy cách nổi tiếng trước khi được dạy cách làm nghề. Quan trọng hơn, họ lớn lên mà không được trang bị những kiến thức căn bản nhất, như quyền lao động sáng tạo của mình là gì, hợp đồng nghệ thuật cần lưu ý điều gì, trách nhiệm pháp lý của mình ở đâu… Thiếu những điều đó, người trẻ dễ rơi vào một trong hai thái cực, hoặc quá ngây thơ để nhận ra mình đang bị khai thác, hoặc phản ứng cảm tính khi sự việc vỡ ra. Cả hai đều dẫn đến tổn thương, và tổn thương đó sẽ định hình cách họ nhìn nhận nghề nghiệp trong nhiều năm sau. Đó chính là cái giá thật sự của một hệ sinh thái thiếu chuẩn mực.
Đó là lý do tôi cho rằng ngành sáng tạo Việt Nam cần một hệ chuẩn mới để phát triển tài năng. Và tôi gọi đó là “IP Sạch”. IP Sạch không phải là một IP không có scandal. IP Sạch là một tài sản sáng tạo được hình thành bằng phương pháp sạch, tôn trọng con người, minh bạch pháp lý, đạo đức nghề nghiệp và định hướng giá trị dài hạn. Nói cách khác, cái sạch không nằm ở kết quả cuối cùng, mà nằm ở cách chúng ta tạo ra kết quả đó.
- Người dẫn dắt hay người khai thác?
Ở lứa tuổi 14 – 17, các em cần một người đồng hành thực sự hơn là một nhà quản lý thuần túy. Và mỗi đơn vị trong ngành sáng tạo, dù muốn hay không, đều đang phải trả lời một câu hỏi căn bản: mình đang đào tạo một con người, hay đang vận hành một tài sản? Đây vừa là câu hỏi đạo đức, vừa là câu hỏi kinh doanh. Vì một IP được xây dựng trên sự tổn thương của con người là một IP có hạn sử dụng. Sự nổi tiếng đến từ nỗi sợ hãi hay sự phụ thuộc ép buộc chỉ là bong bóng, sớm hay muộn cũng vỡ, và thường vỡ vào lúc bất ngờ nhất, theo cách tốn kém nhất. Ngược lại, một người trẻ được đào tạo trong môi trường tôn trọng, được trang bị kiến thức nghề và hiểu quyền của mình, người đó mới có khả năng tạo ra giá trị thực sự và đi được đường dài.
Đó không phải lý tưởng. Đó là logic kinh doanh đơn giản nhất.
- TRIHD và lựa chọn của chúng tôi.
Chính từ những quan sát đó, TRIHD lựa chọn theo đuổi triết lý xây dựng IP Sạch như một định hướng phát triển dài hạn, không phải như một khẩu hiệu.
Chúng tôi tin rằng người làm sáng tạo không chỉ cần kỹ năng chuyên môn, mà còn cần hiểu luật, hiểu quyền và hiểu trách nhiệm xã hội của mình. Bởi trong một ngành công nghiệp trưởng thành, thành công không thể được xây dựng bằng nỗi sợ hãi, mà phải được xây dựng bằng tri thức, sự tôn trọng và niềm tin. Danh tiếng có thể đến rất nhanh. Nhưng nhân cách nghề nghiệp phải mất nhiều năm để hình thành.
V.STAR rồi sẽ có kết luận từ cơ quan chức năng. Nhưng điều còn lại sau vụ việc này không nên là một cuộc tranh cãi xem ai thắng ai thua. Điều đáng để lại phải là một câu hỏi mà mỗi đơn vị trong ngành tự đặt ra cho mình. Rằng, chúng ta đang đào tạo một tài năng để nổi tiếng, hay đang đồng hành cùng một con người để trưởng thành? Bởi tương lai của ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam sẽ không được quyết định bởi số lượng ngôi sao được tạo ra, mà bởi những chuẩn mực mà chúng ta lựa chọn để tạo ra họ.
Một ngành công nghiệp sáng tạo thực sự trưởng thành không được nhận diện bởi những ngôi sao sáng nhất, mà bởi cách nó đồng hành cùng những người trẻ trên hành trình trở thành ngôi sao.
ThS. Hoàng Thị Thanh Hằng
Phó Viện trưởng Viện Phát triển KHCN & GD
Chủ tịch kiêm Giám đốc Điều hành TRIHD ASIA
#TRIHD #GócNhìnChuyêngia #AttentionEconomy #CreatorEconomy #CongNghiepSangTao #IPsạch #VSTAR #TalentDevelopment #DaoDucNgheNghiep
_________________________________
📞 Liên hệ ngay để được tư vấn chi tiết:
🔹 Hotline: 0979892873
🔹 Email: info@trihd.vn
🔹 Website: trihd.vn
🔹 Địa chỉ: Tầng 3, Toà nhà VOV – Số 7 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Sài Gòn, TP.HCM
TRIHD – ĐỒNG HÀNH CÙNG THÀNH CÔNG CỦA BẠN