Những ngày qua, dư luận xôn xao trước sự việc một giáo viên livestream buổi thi của học sinh. Câu chuyện không chỉ là đúng sai của một cá nhân, mà đặt ra một câu hỏi lớn hơn: chúng ta đang đối xử với trẻ em như thế nào trên không gian số? Chia sẻ của Chuyên gia Truyền thông Hoàng Thị Thanh Hằng, Phó Viện trưởng Viện Phát triển KHCN & GD, Chủ tịch kiêm GĐ Điều hành TRIHD ASIA, ý kiến này cũng được trích dẫn trên VTC News.
Trong kỷ nguyên MXH, ranh giới giữa chia sẻ đời sống nghề nghiệp và sử dụng hình ảnh người khác làm nội dung ngày càng mong manh. Với giáo viên, những người làm việc trực tiếp với trẻ em, ranh giới này càng cần được đặt ra nghiêm ngặt hơn.
Học sinh, đặc biệt là các em chưa đủ 18 tuổi, không có đầy đủ năng lực pháp lý để tự bảo vệ hình ảnh và dữ liệu cá nhân của mình. Việc ghi hình, chụp ảnh hay livestream các em, nhất là trong những thời điểm nhạy cảm như giờ thi, dù xuất phát từ mục đích gì, cũng tiềm ẩn rủi ro về quyền riêng tư, tâm lý và an toàn số trong tương lai. Vấn đề ở đây không chỉ là có cố ý hay không, mà là chúng ta đã đủ hiểu biết về trách nhiệm truyền thông trong thời đại số hay chưa.
MXH ngày nay được thiết kế dựa trên cơ chế phần thưởng tâm lý rất mạnh: lượt xem, lượt thích, bình luận, chia sẻ. Những con số đó mang lại cảm giác được ghi nhận, được nhìn thấy. Trong bối cảnh nghề giáo nhiều áp lực, sự ghi nhận xã hội còn hạn chế, việc một video lớp học đạt hàng chục nghìn lượt xem rất dễ tạo ra cảm xúc tích cực tức thời, khiến người đăng bỏ qua việc cân nhắc các hệ quả dài hạn.
Đáng nói hơn, thuật toán hiện nay ưu tiên nội dung đời thường, hậu trường…. Lớp học, học sinh, giờ thi… vô tình trở thành “nội dung hấp dẫn”, dù đó là không gian cần được tôn trọng và bảo vệ đặc biệt. MXH không dạy chúng ta đạo đức nội dung, nó chỉ tối ưu cho sự chú ý.
Trên thế giới, việc bảo vệ trẻ em trên không gian số đang trở thành một xu hướng chính sách rõ ràng. Gần đây, Australia đã ban hành quy định hạn chế trẻ dưới 16 tuổi sử dụng MXH, xuất phát từ những lo ngại về sức khỏe tâm lý, dữ liệu cá nhân và an toàn số của trẻ em. Điều đó cho thấy MXH không chỉ là công cụ truyền thông, mà là một môi trường xã hội đặc thù, cần được quản lý chặt chẽ khi liên quan đến trẻ vị thành niên.
Với Việt Nam, tôi cho rằng đã đến lúc cần xây dựng khung hướng dẫn và quy tắc ứng xử rõ ràng về việc sử dụng mạng xã hội trong giáo dục. Trong đó, cần xác định ranh giới pháp lý và đạo đức khi sử dụng hình ảnh, dữ liệu của học sinh; quy định trách nhiệm cụ thể của cá nhân và đơn vị giáo dục; đồng thời bổ sung đào tạo bắt buộc về truyền thông số và bảo vệ trẻ em cho đội ngũ giáo viên.
Mạng xã hội, nếu được sử dụng đúng cách, có thể là công cụ hỗ trợ giáo dục rất tốt. Nhưng nếu thiếu chuẩn mực và giới hạn, thì chính người làm giáo dục và học sinh sẽ trở thành nhóm dễ tổn thương nhất.
Khi người lớn đủ tỉnh táo trước lượt xem, đủ hiểu biết trước công nghệ, thì trẻ em mới thực sự được học tập trong một môi trường an toàn, cả trong lớp học lẫn trên không gian mạng. Và đó, theo tôi, mới là mục tiêu cuối cùng của giáo dục trong thời đại số.