GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: BÁO CHÍ ĐANG ĐƯỢC TÁI CẤU TRÚC, NHƯNG CUỘC CẠNH TRANH THỰC SỰ NẰM Ở SỰ CHÚ Ý CỦA CÔNG CHÚNG

Nhiều người hỏi tôi: “Là người từng làm báo rồi chuyển sang truyền thông, chị nghĩ gì về chuyện này?” Theo tôi, tái cấu trúc là điều mọi ngành đều phải trải qua khi bối cảnh và luật chơi thay đổi. Điều đáng chú ý hơn là thứ đang được tái cấu trúc thực ra không chỉ là các cơ quan báo chí, mà là cách công chúng tiếp nhận thông tin.

Năm 1998, khi tôi bước chân vào VTV, thế giới thông tin vận hành theo một trật tự rất khác. Muốn tiếp cận hàng triệu người, bạn cần báo chí. Muốn lan tỏa thông điệp, bạn cần báo chí. Muốn tạo ảnh hưởng xã hội, bạn cần báo chí. Khi đó, các talkshow chính trị xã hội dài vài chục phút vẫn có lượng khán giả trung thành. Các phóng sự điều tra được khán giả chờ đến giờ lên sóng và tìm lịch phát lại để xem.

Ngày nay, thách thức lớn nhất của báo chí không còn là thiếu thông tin. Thách thức nằm ở việc công chúng có quá nhiều lựa chọn để sử dụng thời gian và sự tập trung của mình. Theo các báo cáo về thị trường truyền thông Việt Nam 2025-2026, TikTok Shop một mình đã đạt tăng trưởng 93% và chiếm gần 40% thị phần thương mại điện tử, biến từng khoảnh khắc lướt nội dung thành hành vi mua hàng tức thì.

Mỗi nền tảng, mỗi ứng dụng, mỗi thuật toán đều đang cạnh tranh để giành lấy vài phút trong ngày của người dùng. Đó chính là điều mà các nhà nghiên cứu gọi là Attention Economy – nền kinh tế của sự chú ý. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là ai sở hữu nhiều đầu báo hay nhiều kênh truyền hình hơn, mà là ai còn giữ được sự quan tâm của công chúng.

Báo chí hôm nay đang cạnh tranh với TikTok, YouTube, podcast, mạng xã hội và hàng nghìn nội dung khác xuất hiện cùng lúc trên cùng một màn hình. Khán giả không chỉ chọn “đọc báo A hay báo B” mà họ đang cân nhắc giữa “đọc báo” hay “lướt TikTok”, “xem thời sự” hay “nghe podcast”. Theo báo cáo thị trường truyền thông Việt Nam 2025-2026, thị trường quảng cáo số dự báo đạt 2,9 tỷ USD năm 2026, trong đó các nền tảng nội dung thuật toán như TikTok, YouTube và Meta đang giành lấy phần lớn ngân sách, không phải báo chí truyền thống.

Nguy cơ mất độc giả khi hàng triệu người mỗi ngày chủ động chọn TikTok, Facebook hay YouTube thay vì mở trang báo đang khiến nhiều bạn bè của tôi làm quản lý trong các cơ quan báo chí phải nỗ lực mỗi ngày để kéo độc giả trở lại. Bởi nếu không còn giữ được sự chú ý của công chúng, toà soạn dù lớn cũng chỉ là một guồng máy vận hành trong khoảng trống.

Cho nên, tinh gọn từ hàng trăm đầu báo trùng lặp xuống còn những cơ quan đa phương tiện có trọng lượng là bước đi đúng xu hướng. Nhưng nếu chỉ sáp nhập về tổ chức mà không đi kèm chuyển đổi về tư duy nội dung, công nghệ và cách tiếp cận công chúng thì thực chất cũng chỉ tạo ra những cơ quan lớn hơn chứ chưa chắc tạo ra những thương hiệu báo chí mạnh hơn.

Nghịch lý nằm ở chỗ, càng nhiều thông tin thì sự thật càng có giá trị, càng nhiều nội dung thì niềm tin càng trở nên khan hiếm. Và đó chính là nơi báo chí còn lợi thế thực sự. Công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi cách sản xuất và phân phối nội dung. Nhưng nhu cầu được tiếp cận thông tin đáng tin cậy sẽ không biến mất. Và nếu còn giữ được niềm tin của công chúng, báo chí vẫn sẽ giữ được vai trò của mình dù tồn tại dưới hình thức nào, trên nền tảng nào.

AI có thể viết tin nhanh hơn bất kỳ phóng viên nào, có thể tổng hợp dữ liệu và tạo ra hàng nghìn bài viết mỗi giờ. Nhưng AI không thể ngồi xuống bên người phụ nữ vừa mất nhà trong cơn lũ để hiểu nỗi đau thật sự phía sau con số thống kê. AI không thể chấp nhận rủi ro cá nhân để đưa ra ánh sáng một sự thật đang bị che giấu. AI không có danh dự nghề nghiệp để đặt cược vào từng dòng chữ. Đó chính là lõi của nghề báo, thứ không thuật toán nào chạm tới được. Đó là sự kiểm chứng, là năng lực điều tra, là trải nghiệm thực địa và sự dấn thân. Trong một thị trường tràn ngập nội dung AI thì những điều đó không đơn thuần là “điểm cộng” mà trở thành lợi thế cạnh tranh duy nhất.