Australia cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng MXH – Việt Nam nên nhìn nhận thế nào?

Bài phân tích từ chuyên gia truyền thông Hoàng Thị Thanh Hằng, Phó Viện trưởng Viện Phát triển Khoa học Công nghệ & Giáo dục, Chủ tịch kiêm Giám đốc Điều hành Công ty Truyền thông Tạp kỹ TRÍHD ASIA.

Luật mới của Australia không nhắm vào việc “cấm internet”, mà giới hạn quyền tạo và duy trì tài khoản MXH đối với trẻ dưới 16 tuổi, chuyển trách nhiệm pháp lý từ cá nhân và gia đình sang các nền tảng công nghệ. Lần đầu tiên, một quốc gia khẳng định rõ, nếu nền tảng thiết kế sản phẩm gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tâm lý, xã hội của trẻ em, thì chính nền tảng đó phải chịu trách nhiệm.

Đây là sự thay đổi tư duy chính sách rất đáng chú ý. Bởi trong nhiều năm qua, chúng ta thường yêu cầu phụ huynh “quản con”, yêu cầu trẻ em “biết tự bảo vệ mình”, nhưng lại ít đặt câu hỏi về thiết kế thuật toán, cơ chế giữ chân người dùng và mô hình kinh doanh dựa trên sự lệ thuộc hành vi.

Thuật toán không trung lập, và trẻ em là đối tượng dễ tổn thương nhất.

Từ góc nhìn truyền thông, cần nói thẳng rằng: thuật toán MXH không hề trung lập. Nó được lập trình để tối ưu hóa tương tác, thời gian sử dụng và doanh thu quảng cáo. Với người trưởng thành, đây đã là một thách thức. Với trẻ em, những cá nhân chưa hoàn thiện về tâm lý, nhận thức và khả năng tự điều tiết cảm xúc, tác động này lớn hơn nhiều lần. So sánh xã hội, áp lực phải “được công nhận”, nội dung gây sốc, gây nghiện… không xuất hiện ngẫu nhiên.

Ở TRÍHD ASIA, khi nói về truyền thông, chúng tôi luôn nhấn mạnh: Ai kiểm soát thuật toán, người đó kiểm soát nhận thức. Do đó, nền tảng cần điều chỉnh thuật toán theo các tiêu chí an toàn cho trẻ em:

Tái thiết kế thuật toán cho nhóm vị thành niên

Giảm ưu tiên nội dung gây sốc, gây nghiện, so sánh tiêu cực

Minh bạch cơ chế đề xuất nội dung

Cho phép kiểm toán độc lập về tác động với trẻ em

Cấm có thể gây tranh cãi, nhưng thờ ơ thì chắc chắn gây tổn hại.

Không thể phủ nhận rằng biện pháp của Australia tiềm ẩn rủi ro, trẻ có thể lách luật, dùng tài khoản ảo, hoặc chuyển sang những nền tảng ít được kiểm soát hơn. Khoảng cách giữa người lớn và người trẻ cũng có thể gia tăng nếu thiếu đối thoại.

Nhưng lựa chọn không làm gì còn nguy hiểm hơn. Australia chấp nhận tranh cãi để gửi đi một thông điệp rõ ràng, bảo vệ trẻ em trong không gian số là trách nhiệm của toàn xã hội, đặc biệt là của các tập đoàn công nghệ và các nền tảng.

Theo chuyên gia truyền thông Hoàng Thị Thanh Hằng, Việt Nam chưa cần vội vàng áp dụng lệnh cấm tương tự. Nhưng chúng ta cần làm ba việc song song:

Quy định rõ trách nhiệm của nền tảng.

Yêu cầu các nền tảng có chế độ mặc định an toàn cho trẻ vị thành niên, minh bạch hơn về thuật toán, và chịu sự giám sát độc lập.

Đầu tư nghiêm túc cho giáo dục kỹ năng số và an toàn số.

Xây dựng chương trình giáo dục kỹ năng số quốc gia Trẻ em cần được học cách hiểu MXH, hiểu thuật toán, quản lý cảm xúc và bảo vệ bản thân. Phụ huynh và giáo viên cũng cần được trang bị kiến thức để đồng hành, thay vì chỉ cấm đoán.

Lắng nghe tiếng nói của người trẻ.

Chính sách về không gian số sẽ không hiệu quả nếu thiếu sự tham gia của những người đang sống trong không gian đó mỗi ngày.

Quyết định của Australia không phải là một câu trả lời hoàn hảo. Nhưng nó là một câu hỏi được đặt ra đúng thời điểm. Chúng ta sẽ tiếp tục để trẻ em tự xoay xở trong một hệ sinh thái số được thiết kế vì lợi nhuận, hay buộc hệ sinh thái đó phải thay đổi để phù hợp với sự phát triển của con người? Trong kỷ nguyên số, bảo vệ trẻ em không có nghĩa là đóng cửa công nghệ, mà là thiết kế công nghệ có trách nhiệm hơn, nhân văn hơn. Australia đã dám đặt một dấu mốc. Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi, nhưng cần làm theo cách phù hợp với văn hóa, giáo dục và hệ sinh thái truyền thông của mình.

TRÍHD ASIA – Truyền thông có trách nhiệm không chỉ là sản xuất nội dung, mà là góp phần kiến tạo một môi trường số an toàn, nhân văn, bền vững cho thế hệ tương lai.